Quy trình sản xuất gốm

Chọn đất & chế đất

Chọn đất làm gốm Bát Tràng đòi hỏi loại sét chất lượng cao, thường là đất sét trắng Trúc Thôn (Hải Dương) hoặc cao lanh, có độ dẻo cao, hạt mịn, màu trắng xám và chịu được nhiệt độ nung lớn (1200 -1300C). Đất sau đó được xử lý qua quy trình ngâm, ủ, lọc bỏ tạp chất trong hệ thống 4 bể.

Việc xử lý đất là bước quan trọng nhất trong quy trình làm gốm. Bởi trong đất chứa nhiều tạp chất, nếu không xử lý cẩn thận sẽ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Tại Bát Tràng, hiện có 2 phương pháp pha chế đất chính là:

Chế đất làm hàng: Đây là phương pháp truyền thống, đất sét được ngâm trong hệ thống 4 bể gồm: bể đánh, bể lắng, bể phơi và bể ủ, giúp loại bỏ hoàn toàn tạp chất, đảm bảo chất lượng đất tốt nhất.
Chế đất làm bao hàng: Đất được trộn đều với bột gạch nghiền nhỏ theo tỷ lệ nhất định, sau đó sử dụng hỗn hợp này để in bao hoặc làm gạch ghép ruột lò.

Tạo hình sản phẩm

Kỹ thuật tạo dáng quyết định hình thức và vẻ đẹp của sản phẩm gốm. Người thợ gốm Bát Tràng sử dụng cả phương pháp truyền thống và hiện đại để tạo dáng cho sản phẩm:

Vuốt tay trên bàn xoay: Đây là phương pháp truyền thống, thợ gốm dùng tay vuốt đất trên bàn xoay để tạo hình sản phẩm. Phương pháp này đòi hỏi kỹ năng cao và sự tỉ mỉ của người thợ.
Đổ rót vào khuôn: Đất sét loãng được đổ vào khuôn có sẵn hình dáng (thường là khuôn thạch cao). Phương pháp này giúp tạo hình nhanh chóng, đồng đều về chất lượng.
In khuôn: Đất sét được ném mạnh vào giữa lòng khuôn thạch cao để tạo hình sản phẩm. Phương pháp này tạo ra sản phẩm nhanh chóng, đồng đều, tạo được hoa văn, họa tiết ngay trên khuôn.

Sơ nung

Sơ nung là giai đoạn nung đầu tiên trong quy trình sản xuất gốm Bát Tràng, giúp sản phẩm gốm mộc (sau khi tạo hình và hong khô) trở nên cứng cáp, dễ dàng thực hiện các công đoạn trang trí và tráng men mà không bị nứt vỡ.

Tăng độ bền cơ học: Làm cho sản phẩm gốm mộc khô ráo và đủ độ cứng để cầm nắm, thao tác mà không bị biến dạng.
Chuẩn bị cho trang trí: Giúp bề mặt gốm ổn định để thợ gốm vẽ hoa văn bằng bút lông hoặc đắp nổi chi tiết một cách chính xác.
Hỗ trợ tráng men: Khi gốm đã qua sơ nung, lớp men sẽ bám dính đều và đẹp hơn, giảm thiểu các lỗi như men bị chảy hoặc không bám.

Chuốt lại sản phẩm

Khi sản phẩm đã phơi khô, các thợ gốm sẽ tiến hành chỉnh sửa lại các chi tiết để sản phẩm đạt độ hoàn thiện cao nhất. Quá trình này bao gồm các thao tác:

Dồi: Đặt sản phẩm lên bàn xoay để chỉnh dáng cho tròn và cân đối.
Sửa: Cắt, gọt các phần thừa, bổ sung những phần khuyết và nối các bộ phận (vòi ấm, quai tách,…). Đồng thời, tỉa lại hoa văn và chuốt nước lại bề mặt sản phẩm nhẵn mịn.
Tiện: Tạo eo cho sản phẩm và dùng sợ mây giang áp vào thành để mặt sản phẩm chắc, nhẵn và bóng.

Tráng men

Tráng men là công đoạn phủ men lên toàn bộ sản phẩm mộc đã hoàn chỉnh. Tùy vào từng sản phẩm, thợ gốm sẽ áp dụng 1 trong 6 hình thức tráng men sau:

Phun men: Dùng súng phun để phủ một lớp men mỏng và đều lên sản phẩm.
Nhúng men: Nhúng sản phẩm vào dung dịch men, phù hợp với các sản phẩm nhỏ.
Láng men: Dùng cọ quét thủ công lớp men lên sản phẩm.
Kìm men: Nhúng sản phẩm vào trong men và xoay nhẹ để men được dàn đều trên bề mặt.
Dội men: Dội men trực tiếp lên toàn bộ sản phẩm có kích thước lớn như lộc bình, chum, chậu,…
Đúc men: Đổ dung dịch men vào khuôn chứa sản phẩm.

Sửa hàng men là bước kiểm tra và chỉnh sửa sản phẩm trước khi đưa vào lò nung. Kỹ thuật sửa hàng men bao gồm:

Bôi men: Quét thêm men vào các vị trí còn khuyết.
Cắt dò: Cạo men thừa ở chân sản phẩm hoặc ở phần mép chân để tạo độ sắc nét.
Ve lòng: Đặt sản phẩm lên bàn xoay và sử dụng dụng cụ để cà vào lòng sản phẩm, tạo men tại những vị trí cần thiết.

Trang trí

Tùy vào yêu cầu của từng sản phẩm, các nhà xưởng Bát Tràng trang trí hoa văn bằng các kỹ thuật sau:

Vẽ tay: Thợ gốm sử dụng bút lông vẽ các họa tiết trực tiếp lên bề mặt gốm bằng men lam hoặc men màu.
Khắc chìm: Dùng dụng cụ để khắc những đường nét sâu vào bề mặt gốm, tạo hiệu ứng hoa văn chìm độc đáo.
Đắp nổi: Đắp đất lên một số vùng trên sản phẩm và cắt tỉa để tạo hình họa tiết.
Bôi men chảy: Men được dùng để trang trí viền miệng sản phẩm. Khi nung, men sẽ chảy xuống tạo hiệu ứng đẹp mắt.
Đánh chỉ: Vẽ các đường chỉ xung quanh miệng, thân hoặc chân sản phẩm bằng men màu hoặc vàng kim để tạo điểm nhấn.
Dát vàng: Kỹ thuật dát vàng 24K lên các chi tiết đắp nổi, tạo nên vẻ sang trọng và quý phái.
In màu: Sử dụng decal để in họa tiết lên bề mặt sản phẩm sau khi đã hoàn thiện.

Cùng với các kỹ thuật trang trí hoa văn, tìm hiểu thêm về các họa tiết đặc trưng trên gốm sứ Bát Tràng

Nung

Trong bài viết “Lò nung gốm Bát Tràng – Đặc điểm, phân loại và so sánh”, Bát Tràng Việt Nam sẽ giới thiệu đến bạn đọc 5 loại lò nung gốm sứ được sử dụng tại làng gốm Bát Tràng qua nhiều thời kỳ gồm: Lò Ếch, Lò Đàn, Lò Bầu (Lò Rồng), Lò Hộp (Lò Đứng) và Lò Con Thoi (Lò gas).

Nung sản phẩm tại Bát Tràng sử dụng 2 kỹ thuật chính là chồng lò và đốt lò.

Chồng lò

Ngày nay, các xưởng sản xuất gốm sứ Bát Tràng chủ yếu sử dụng lò gas hoặc lò điện để nung sản phẩm, giúp tiết kiệm sức lao động và tăng hiệu quả. Quá trình chồng lò (sắp xếp sản phẩm vào lò nung) chỉ cần 2-3 người thợ thay vì cần cả đội lớn như trước đây.

Sản phẩm trước khi nung sẽ được phân loại và sắp xếp cẩn thận theo kích thước, đảm bảo chúng được đặt thẳng hàng, gọn gàng và tối ưu diện tích trong lò. Sau khi hoàn thành việc xếp, người thợ sẽ dùng bánh xe để đẩy toàn bộ sản phẩm vào lò nung một cách dễ dàng.

Đốt lò

Trước kia, các lò nung truyền thống sử dụng củi hoặc than để đốt, đòi hỏi người thợ phải thức thâu đêm canh lửa và điều chỉnh nhiệt độ bằng tay. Tuy nhiên, với công nghệ hiện đại, lò gas và lò điện tại các xưởng Bát Tràng ngày nay được trang bị thiết bị hỏa kế giúp dễ dàng kiểm soát nhiệt độ chính xác bên ngoài.

Kiểm tra chất lượng

Kiểm tra chất lượng gốm Bát Tràng thông qua âm thanh (kêu coong coong như kim loại), độ dày nặng tay, men bóng mịn không lỗi và họa tiết vẽ tay nét đứt. Hàng chuẩn thường được nung đủ nhiệt , an toàn, không chứa chì. Tránh hàng dán đề-can, màu sặc sỡ hoặc có tiếng kêu đục.

Kiểm tra âm thanh (Độ nung): Gõ nhẹ vào sản phẩm, nếu tiếng kêu vang, thanh, ngân dài như tiếng chuông (kim loại) thì đó là hàng tốt. Tiếng đục, trầm thường là nung chưa đủ nhiệt hoặc có vết nứt ngầm.
Quan sát Men và Họa tiết: Lớp men dày, bóng mịn, không bị rạn nứt hay có bọt khí, lỗ khí. Họa tiết vẽ tay thủ công thường sắc nét, mềm mại, có chiều sâu, trong khi hàng kém chất lượng thường in công nghiệp, mờ nhòe.
Trọng lượng và Độ dày: Gốm Bát Tràng thật thường nặng, chắc tay do làm từ đất sét chất lượng cao. Sản phẩm chuẩn có độ dày vừa phải, đồng đều, không quá mỏng (dễ vỡ).
Hình dáng và Độ cân đối: Đặt sản phẩm trên bề mặt phẳng để kiểm tra độ vững chãi, méo mó. Úp ngược bát/đĩa để xem có bị cong vênh không.
Dấu hiệu nhận diện (Logo): Kiểm tra đáy sản phẩm để tìm logo "Bát Tràng Việt Nam" hoặc dấu triện của xưởng sản xuất, nghệ nhân (ví dụ: Gốm Sứ Phúc Lộc Viên Minh, Bát Tràng Việt Nam).

Chút tâm huyết gửi vào đất và lửa, mời bạn cùng mình ngắm nhìn những tác phẩm nghệ thuật nhé.

Sản phẩm

Page updated

Google Sites

Report abuse